سانسور اینترنت و دور زدن فیلترینگ: سایفون
دستهبندی: رسانه و سانسور اینترنت · آخرین بهروزرسانی: ژوئیه ۲۰۲۶
خلاصه
سایفون (Psiphon) یک ابزار متنباز و رایگان برای عبور از فیلترینگ اینترنت است که برای اندروید، ویندوز و iOS ارائه میشود. این نرمافزار ترافیک اینترنتی را از طریق تونل رمزگذاریشده به سرورهایی خارج از شبکه سانسورشده هدایت میکند و بهطور خودکار پروتکلی را انتخاب میکند که مؤثرترین راه عبور از مسدودسازی باشد.[1][2] در جریان قطعی سراسری اینترنت از ژانویه ۲۰۲۶، سایفون به یکی از مهمترین راههای باقیمانده دسترسی به اینترنت آزاد در ایران تبدیل شد: به گزارش ایراناینترنشنال، این شبکه در اوج خود به حدود ۹.۶ میلیون کاربر روزانه در داخل کشور رسید.[3] این مقاله زمینه، نحوه کارکرد، راههای دریافت و محدودیتهای این ابزار را توضیح میدهد.
زمینه: قطعیهای اینترنت در ایران
ایران یکی از گستردهترین نظامهای سانسور اینترنت در جهان را دارد. پلتفرمهای بزرگ مانند یوتیوب، ایکس (توییتر)، فیسبوک، تلگرام، اینستاگرام و واتساپ مسدود هستند و تنها با ابزارهای عبور از فیلترینگ قابل دسترسیاند. در دورههای بحرانی، حکومت علاوه بر فیلترینگ به قطع گسترده اینترنت متوسل شده است: در آبان ۱۳۹۸ (نوامبر ۲۰۱۹) در جریان اعتراضات به افزایش قیمت بنزین[4]، در سال ۲۰۲۲ در جریان جنبش ژینا (نگاه کنید به مقاله جنبش ژینا ۲۰۲۲)[5] و اخیراً از ۸ ژانویه ۲۰۲۶، دوازدهمین روز اعتراضاتی که از اواخر دسامبر ۲۰۲۵ آغاز شده بود.[6]
قطعی ژانویه ۲۰۲۶ توسط نهاد ناظر نتبلاکس بهعنوان خاموشی سراسری مستند شد و به طولانیترین قطعی سراسری اینترنت ثبتشده در جهان تبدیل گشت؛ حتی پس از کاهش نسبی محدودیتها در اواخر ژانویه ۲۰۲۶، محدودیتهای شدید همچنان پابرجا ماند.[6] عفو بینالملل هشدار داد که این قطعی، مستندسازی نقض حقوق بشر در جریان سرکوب اعتراضات را بهشدت دشوار میکند.[7]
نحوه کارکرد
سایفون یک تونل رمزگذاریشده میان دستگاه کاربر و سرورهای متغیر سایفون در خارج از شبکه سانسورشده برقرار میکند. این نرمافزار چند تکنیک را ترکیب میکند (از جمله حالت VPN و اتصالهای SSH مبهمسازیشده) و در صورت مسدود شدن یک روش، بهطور خودکار پروتکل را تغییر میدهد.[1][2] در اندروید میتوان انتخاب کرد که کل ترافیک دستگاه (حالت VPN) یا فقط مرورگر از طریق تونل عبور کند.[2] در ویندوز، سایفون یک فایل اجرایی امضاشده واحد و بدون نیاز به نصب است؛ امضای دیجیتال فایل را میتوان پیش از اجرا در بخش خواص (Properties) فایل بررسی کرد.[1]
راههای دریافت
به دلیل وجود نسخههای جعلی یا دستکاریشده، سایفون را فقط باید از منابع قابل اعتماد دریافت کرد. راههای رسمی و مستند عبارتاند از: وبسایت رسمی psiphon.ca، پاسخگوی خودکار ایمیل (ارسال یک ایمیل خالی به get@psiphon3.com لینکهای دانلود بهروز را برمیگرداند)، فروشگاههای رسمی اپلیکیشن، و پلتفرم فارسیزبان پسکوچه از سازمان اصل۱۹ (ASL19) که سایفون را از جمله از طریق روبات تلگرام توزیع میکند.[1][2] در نسخه ویندوز باید امضای دیجیتال «Psiphon Inc.» بررسی شود.[1]
سایفون کاندوئیت: اشتراکگذاری پهنای باند
با اپلیکیشن سایفون کاندوئیت (Psiphon Conduit)، افراد خارج از ایران میتوانند بخشی از پهنای باند اینترنت خود را بهعنوان نقطه دسترسی در اختیار کاربران کشورهای سانسورشده بگذارند. ترافیک از طریق سرورهای سایفون از شبکه خارج میشود، بهطوری که نه نشانی IP کاربر در ایران و نه نشانی IP داوطلب، مستقیماً برای طرف مقابل آشکار نمیشود. به گزارش ایراناینترنشنال، کاندوئیت در اواخر فوریه ۲۰۲۶ بیش از پنج میلیون کاربر در ایران داشت؛ ظرفیت شبکه با افزایش شمار داوطلبانی که یک ایستگاه کاندوئیت راهاندازی میکنند، رشد میکند.[3]
محدودیتها و نکات امنیتی
سایفون ابزاری برای عبور از فیلترینگ است، نه ابزار ناشناسسازی. ارائهدهنده اینترنت میتواند تشخیص دهد که سایفون در حال استفاده است، هرچند محتوای ترافیک رمزگذاری شده است. کسانی که به ناشناسی نیاز دارند، برای مثال هنگام ارسال گزارشهای حساس، باید علاوه بر آن از مرورگر Tor استفاده کنند؛ به راهنمای صفحه گزارشهای شهودی مراجعه کنید.[1] در قطعیهای کامل که در آن اتصال بینالمللی نیز قطع میشود، ابزارهای عبور از فیلترینگ هم فقط بهصورت محدود یا اصلاً کار نمیکنند.[6]
مستندات و منابع
- شرکت سایفون: سوالهای متداول (پرسشهای متداول رسمی؛ نسخه فارسی در این آرشیو نگهداری میشود).
- اصل۱۹ / پسکوچه: راهنمای «سایفون برای اندروید» (فارسی؛ نسخهای در این آرشیو نگهداری میشود).
- ایراناینترنشنال: Volunteers abroad deploy tech to pierce Iran's internet iron curtain، ژانویه ۲۰۲۶.
- نتبلاکس: Internet disrupted in Iran amid fuel protests in multiple cities، نوامبر ۲۰۱۹.
- پروژه OONI: Technical multi-stakeholder report on internet shutdowns: The case of Iran amid autumn 2022 protests، ۲۰۲۲.
- الجزیره: Iran experiencing nationwide internet blackout, monitor says، ۸ ژانویه ۲۰۲۶ (به نقل از نتبلاکس).
- عفو بینالملل: Iran: Internet shutdown hides violations in escalating protests، ژانویه ۲۰۲۶.
گزارشهای شهودی مرتبط
تاکنون گزارش شهودی مرتبطی ثبت نشده است. گزارشهای ناشناس را میتوان از طریق صفحه گزارشهای شهودی ارسال کرد.